مصطفى النوراني الاردبيلي
146
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
به دست آوردن دانه گرده فراوان ، به سمت گل شقايق هجوم مىآورد . قسمت مورد استفاده آن گلبرگهاست كه در تابستان از مزارع و محل رويش اين گياه جمعآورى كرده و بسرعت بهصورت قشر نازكى بر روى يك صفحه كاغذ در سايه و يا در اطاقهاى مخصوص با گرماى مشخص مىگسترانند . گلبرگهاى خشك شده آن را بايد در محلهاى خشك نگهدارى كرد . ديوسكوريد ، جوشانده كپسول آن را در الكل ، جهت رفع بىخوابى توصيه نموده براى دانه آن اثر ملين ملايم و گلهاى آن اثر نم كننده ، معرق و خلطآور ذكر كرده است . از مشخصات آن اين است كه به حالت خشك شده نيز اثرات درمانى خود را دارا مىباشد . گل آن در مداواى برونشيت ، نزلههاى ششى ، آنژينها ، سرفههاى مقاوم ، سياه سرفه و آسم داروى مناسبى است . مصرف آن در تبهاى دانهاى و بهعنوان مسكن در بيماريهاى سينه و همچنين بهعنوان معرق در ذات الجنب اثرات مفيد ظاهر مىكند . مصرف آن در رفع بىخوابى اطفال و اشخاص مسن و نيز كسانى كه در مقابل مصرف ترياك حساسيت دارند ، همواره مورد تأييد دانشمندان مختلف بوده است . شقاقل ( هويج دشتى ) مشخصات : شقاقل گياهى است دو ساله ، شكل ظاهرى آن شبيه گياه هويج ، برگهاى آن داراى بريدگى و در عين حال دندانهدار ، ساقههاى آن گوشهدار است . ريشه آن كه براى تهيه مربا مصرف مىشود نسبتا ضخيم و ضخامت آن در حد يك انگشت پر گره و كمى شيرين است . رواياتى كه در آن شقاقل هم ذكر شده است در موضوعهاى : سقمونيا ، نارمشك ، انيسون ، فانيد ، بلسان و آسارون نقل شده است . آن را اشقاقل ، ششقاقل ، شفيقل و شقيقل نيز گويند و به فارسى گزر دشتى و به هندى دود هالى يعنى شيردار و منى